რატომ გახდა STCW-ის რევიზია აუცილებელი?

საზღვაო ინდუსტრია შედის ისეთ ეტაპზე, როდესაც მეზღვაურის პროფესიული კომპეტენცია აღარ განისაზღვრება მხოლოდ ტრადიციული ნავიგაციური, საინჟინრო ან უსაფრთხოების ცოდნით. თანამედროვე გემი არის რთული ტექნოლოგიური, ეკოლოგიურად რეგულირებული და ადამიანურ ფაქტორზე დამოკიდებული სამუშაო გარემო. გემზე ყოველდღიურად გამოიყენება ციფრული სანავიგაციო სისტემები, ინტეგრირებული ხიდურის სისტემები, ავტომატიზებული საინჟინრო კონტროლი, დისტანციური მონიტორინგი, ელექტრონული დოკუმენტაცია, კიბერუსაფრთხოების მექანიზმები და მუდმივად განახლებადი კომუნიკაციის არხები.

სწორედ ამ რეალობამ განაპირობა 1978 წლის STCW Convention and Code-ის ყოვლისმომცველი გადახედვა. IMO-ს ოფიციალური განმარტებით, STCW Convention and Code-ის მიმდინარე ყოვლისმომცველი გადახედვა (comprehensive review) წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ რეფორმას ამ კონვენციის ისტორიაში.

რევიზიის მთავარი მიზანი არსებული სტანდარტების შემცირება კი არა, მათი მოდერნიზაციაა. „ყოვლისმომცველი გადახედვის პრინციპების“ (Principles of the Comprehensive Review)  დოკუმენტში პირდაპირ არის აღნიშნული, რომ გადახედვამ არ უნდა შეამციროს წვრთნის, სერტიფიცირებისა და ვახტის გაწევის მინიმალური სტანდარტები. პირიქით, მან უნდა მოაგვაროს მოძველებული კომპეტენციები, დუბლირებები, განსხვავებული ინტერპრეტაციები, ციფრული ტრანსფორმაციისა და ახალი ტექნოლოგიების გავლენა, ასევე ადმინისტრაციული ტვირთი.

დოკუმენტში ასევე ხაზგასმულია, რომ გაციფრულება და ახალი ტექნოლოგიები უნდა აისახოს როგორც გემის ოპერაციებში, ისე მეზღვაურთა განათლებაში, ტრენინგსა და სერტიფიცირებაში.

ამიტომ STCW-ის რევიზია უნდა განვიხილოთ როგორც გარდამტეხი პროცესი საზღვაო განათლებისთვის. მომავალი სტანდარტი სავარაუდოდ უფრო მკაფიოდ მოითხოვს ტექნიკური ცოდნის, ადამიანური ფაქტორის, ფსიქოლოგიური უსაფრთხოების, კიბერუსაფრთხოების, გარემოსდაცვითი პასუხისმგებლობის და თანამედროვე ტექნოლოგიების კომბინაციას.

IMO-ს ოფიციალური ინფორმაციით, HTW 11-ის ეტაპზე გამოვლენილია 400-ზე მეტი ხარვეზი/საკითხი (gaps), ხოლო HTW 12-ისთვის წევრმა სახელმწიფოებმა და საერთაშორისო ორგანიზაციებმა წარადგინეს 160-ზე მეტი დოკუმენტი. ეს არ ნიშნავს, რომ ზუსტად 400 ცალკეული ცვლილება უკვე დამტკიცებულია; უფრო სწორად, საუბარია 400-ზე მეტ მიმართულებაზე, რომლებიც საჭიროებს გადახედვას, დაზუსტებას ან განახლებას.

ყველაზე აქტიურად ჩართულ ქვეყნებს შორის ჩანს ჩინეთი, გაერთიანებული სამეფო, ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოები და ევროკომისია, კანადა, ირანი, ინდოეთი, კორეის რესპუბლიკა, იაპონია, აშშ, რუსეთი, აზერბაიჯანი, ავსტრალია, ბრაზილია, ბანგლადეში, ინდონეზია, მალაიზია, ფილიპინები, საუდის არაბეთი, ტაილანდი, ნორვეგია, სინგაპური, სამხრეთ აფრიკა, ახალი ზელანდია, კენია, არაბთა გაერთიანებული საამიროები და სხვა ქვეყნები. მაგალითად, HTW 12-ის წინასწარი მიმოხილვის მიხედვით, მხოლოდ Chapter II-ის, ანუ კაპიტნისა და გემბანის დეპარტამენტის ნაწილში წარდგენილი იყო 56 დოკუმენტი, მათ შორის 10 — ჩინეთისგან, 9 — გაერთიანებული სამეფოსგან, 6 — ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოებისა და ევროკომისიისგან, 5 — კორეის რესპუბლიკისგან და სხვა ქვეყნებისგან. Chapter III-ის, ანუ სამანქანე დეპარტამენტის ნაწილში  კი განსაკუთრებით აქტიურობდნენ კანადა, ჩინეთი, ირანი, ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოები, ინდოეთი, კორეის რესპუბლიკა, აშშ და იაპონია.

აქტიურობა შეინიშნება არა მხოლოდ სახელმწიფოებისგან, არამედ საერთაშორისო ორგანიზაციებისგანაც, მათ შორის ICS, ITF, INTERTANKO, INTERCARGO, OCIMF, The Nautical Institute, WISTA, IMRF და სხვა პროფესიული ორგანიზაციებისგან. ეს მიუთითებს, რომ STCW-ის რევიზია მხოლოდ ადმინისტრაციული პროცესი არ არის; მასში მონაწილეობენ როგორც საზღვაო ადმინისტრაციები, ისე გემთმფლობელები, მეზღვაურთა წარმომადგენლები, სასწავლო სექტორი და ინდუსტრიის პროფესიული გაერთიანებები. IMO-ს გენერალურმა მდივანმაც აღნიშნა, რომ 160-ზე მეტი დოკუმენტის წარდგენა უპრეცედენტო ჩართულობას ასახავს და მიზნად ისახავს მეზღვაურების მომზადებას ტექნოლოგიური ინოვაციების, ენერგეტიკული ტრანზიციისა და კეთილდღეობის ახალი გამოწვევებისთვის.

ძირითადი თარიღები და ამოქმედების ეტაპები

ქვემოთ მოცემული ცხრილი აჯამებს IMO-ს ოფიციალური წყაროებით დადასტურებულ ძირითად ეტაპებს. მნიშვნელოვანია, რომ მხოლოდ ერთი კონკრეტული ცვლილება — ძალადობის, შევიწროების, ბულინგისა და სექსუალური ძალადობის პრევენცია/რეაგირება PSSR-ის ფარგლებში — უკვე შევიდა ძალაში 2026 წლის 1 იანვრიდან. STCW-ის სრული ყოვლისმომცველი გადახედვა კი კვლავ მიმდინარეობს და საბოლოო დამტკიცებისა და ამოქმედების თარიღები ჯერ სრულად განსაზღვრული არ არის.

ძალიან მნიშვნელოვანია: ამ ეტაპზე არასწორია იმის თქმა, რომ STCW-ის სრული განახლებული ვერსია უკვე ძალაშია. ძალაშია მხოლოდ კონკრეტული ცვლილება Table A-VI/1-4/PSSR-ის მიმართულებით, ხოლო სრული რევიზია ჯერ კიდევ მიმდინარეობს. შესაბამისად, სასწავლებლებმა და ტრენინგ ცენტრებმა უნდა დაიწყონ წინასწარი მომზადება, თუმცა საბოლოო სავალდებულო ფორმულირებები უნდა დაეფუძნოს IMO-ს მიერ მომავალში მიღებულ ოფიციალურ ტექსტებს.

ცვლილებების მთავარი მიმართულებები.

ძალადობის, შევიწროების, ბულინგისა და სექსუალური ძალადობის პრევენცია

ყველაზე კონკრეტული და უკვე ძალაში შესული ცვლილება ეხება STCW Code-ის Table A-VI/1-4-ს, ანუ Personal Safety and Social Responsibilities-ს. ეს ცვლილება ნიშნავს, რომ მეზღვაურმა უნდა იცოდეს, რა არის ძალადობა და შევიწროება, როგორ ვლინდება სექსუალური შევიწროება, ბულინგი და სექსუალური ძალადობა, რა ზიანს აყენებს ეს მეზღვაურს, ეკიპაჟს, გემის ოპერაციულ უსაფრთხოებას და სამუშაო გარემოს, და როგორ უნდა იმოქმედოს მეზღვაურმა შემთხვევის ამოცნობის ან შეტყობინების საჭიროებისას.

ეს არ არის მხოლოდ სოციალური ან ეთიკური თემა. IMO-ს მიდგომით, უსაფრთხო სამუშაო გარემო პირდაპირ უკავშირდება გემის უსაფრთხო მართვას. როდესაც ეკიპაჟის წევრი არის დაშინებული, დისკრიმინაციის მსხვერპლი  იზოლირებული ან ფსიქოლოგიურად დაუცველი, მისი ყურადღება, კომუნიკაცია, გადაწყვეტილების მიღება და უსაფრთხო ქცევა ზიანდება. ამიტომ PSSR-ის ახალ კომპეტენციაში სოციალური უსაფრთხოება განიხილება როგორც საზღვაო უსაფრთხოების ნაწილი.

მენტალური ჯანმრთელობა და ფსიქოლოგიური უსაფრთხოება

HTW 12/6-ში ცალკე მიმართულებად არის გამოყოფილი „მეზღვაურთა მენტალური ჯანმრთელობა, ფსიქოლოგიური უსაფრთხოება, გენდერული თანასწორობა და კულტურული მრავალფეროვნება“ ( mental health, psychological safety, gender and cultural diversity). ეს აჩვენებს, რომ განახლებული  STCW უფრო მეტად გაითვალისწინებს მეზღვაურთა მენტალურ ჯანმრთელობას, ფსიქოლოგიურ უსაფრთხოებას და კულტურულ/გენდერულ მგრძნობელობას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იქნება მმართველ რგოლზე (management level) მყოფი პირების კომპეტენცია: კაპიტანი, უფროსი თანაშემწე, უფროსი მექანიკოსი და სხვა ხელმძღვანელები უნდა ფლობდნენ არა მხოლოდ ტექნიკურ და ოპერაციულ ცოდნას, არამედ ეკიპაჟის მხარდაჭერის, კონფლიქტის პრევენციის, კომუნიკაციის და უსაფრთხო სამუშაო გარემოს შექმნის უნარებს.

ეს მიმართულება პირდაპირ ეხება საზღვაო ლიდერობას (maritime leadership). მომავალში ლიდერობა აღარ იქნება მხოლოდ ბრძანების გაცემა და კონტროლი; ის უფრო მეტად დაუკავშირდება ეკიპაჟის კეთილდღეობას, სამართლიანობას, პატივისცემაზე დაფუძნებულ კომუნიკაციას და მენტალური რისკების დროულ ამოცნობას.

კიბერუსაფრთხოება და ციფრული კომპეტენცია

თანამედროვე გემები დამოკიდებულია ციფრულ სისტემებზე. ECDIS, GMDSS, integrated bridge systems, engine monitoring, cargo management systems, ballast water treatment systems, satellite communication და ship-shore data exchange ქმნის ახალ ოპერაციულ შესაძლებლობებს, მაგრამ ამავდროულად ზრდის კიბერრისკებს. ამიტომ STCW-ის რევიზიის ერთ-ერთი მთავარი მიმართულებაა საზღვაო კიბერუსაფრთხოების შესახებ ცნობიერების ამაღლება (maritime cybersecurity awareness) და ციფრული სისტემების უსაფრთხო გამოყენება.

მეზღვაურებს მოუწევთ მეტი ცოდნის მიღება თანამედროვე ტექნოლოგიების მიმართულებით: ციფრული სანავიგაციო სისტემების უსაფრთხო გამოყენება, კიბერინციდენტის ნიშნების ამოცნობა, პაროლებისა და წვდომების მართვა, ელექტრონული სერტიფიკატებისა და დოკუმენტების გამოყენება, გემის ბორტზე არსებული ციფრული ქსელების უსაფრთხო გამოყენება (shipboard network hygiene) და მონაცემთა სანდოობის მნიშვნელობა. ეს ცოდნა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იქნება ოფიცრებისთვის, მაგრამ საბაზისო დონეზე ყველა მეზღვაურს უნდა ესმოდეს, რომ კიბერრისკი შეიძლება პირდაპირ გადაიქცეს ნავიგაციურ, საინჟინრო ან უსაფრთხოების რისკად.

ელექტრონული სერტიფიკატები და „real-time verification“

HTW 12/6-ში მკაფიოდ იკვეთება საჭიროება, რომ CoC, CoP, სამედიცინო მოწმობა, დოკუმენტური მტკიცებულება და სხვა STCW დოკუმენტები აღიარებული იყოს ელექტრონულ ფორმატში და მათი გადამოწმება შესაძლებელი გახდეს რეალურ დროში. ეს ცვლილება შეამცირებს გაყალბების რისკს, გაამარტივებს შემოწმებას და გაზრდის საერთაშორისო ნდობას სერტიფიცირების სისტემის მიმართ.

ამ მიმართულებით პასუხისმგებლობა ძირითადად საზღვაო ადმინისტრაციებზე გადავა, თუმცა ტრეინინგ ცენტრებსა და სასწავლებლებსაც მოუწევთ ციფრული აღრიცხვის, სწავლების გავლის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია და შეფასების შედეგების ჩანაწერების გამართულად წარმოება. მომავალში სერტიფიკატი აღარ იქნება მხოლოდ ქაღალდის დოკუმენტი; ის გახდება მონაცემთა სისტემის ნაწილი, რომლის ნამდვილობა სწრაფად და უსაფრთხოდ უნდა დადასტურდეს.

დისტანციური სწავლება და სიმულატორები

COVID-19-ის გამოცდილებამ აჩვენა, რომ საზღვაო განათლებას სჭირდება მოქნილი სასწავლო ფორმატები. თუმცა მოქნილობა არ უნდა ნიშნავდეს ხარისხის შემცირებას. სწორედ ამიტომ STCW-ის რევიზიის ერთ-ერთი მიმართულებაა distance learning, e-learning, modern training technologies და simulator-based assessment-ის უფრო მკაფიო რეგულირება.

სასწავლო დაწესებულებებსა და ტრენინგ ცენტრებს მოუწევთ არა მხოლოდ ონლაინ ლექციების ჩატარება, არამედ სწავლის შედეგების კონტროლი: მსმენელის იდენტიფიკაცია, დასწრების აღრიცხვა, პრაქტიკული კომპეტენციის დადასტურება, უკუკავშირები, ციფრული არქივი და ხარისხის უზრუნველყოფის სისტემა. სიმულატორი და ელექტრონული შეფასება უნდა გახდეს აკადემიურად და ადმინისტრაციულად დასაბუთებული ინსტრუმენტი.

ალტერნატიული საწვავები და ახალი ტექნოლოგიები

IMO პარალელურად მუშაობს მეზღვაურთა მომზადების საკითხებზე იმ გემებისთვის, რომლებიც ალტერნატიულ საწვავსა და ახალ ტექნოლოგიებს იყენებენ. 2025 წელს გამოცემული STCW.7/Circ.25 ადგენს მეზღვაურთა მომზადების ზოგად დროებით სახელმძღვანელო მითითებებს. ხოლო HTW 12-ზე, 2026 წლის თებერვალში, IMO-ს გენერალური მდივნის დასკვნითი სიტყვის მიხედვით, დასრულდა დროებითი სახელმძღვანელო მითითებების შემუშავება მეთანოლის, ეთანოლისა და ამიაკის საწვავზე მომუშავე გემებისთვის. ეს აჩვენებს, რომ დეკარბონიზაცია პირდაპირ ცვლის მეზღვაურის ცოდნისა და კომპეტენციების პროფილს. მეზღვაურებს დასჭირდებათ ცოდნა ისეთი საკითხების შესახებ, როგორიცაა: საწვავის მახასიათებლები, ტოქსიკურობა, აალებადობა, აფეთქების რისკი, ბუნკერირების უსაფრთხოება, ინდივიდუალური დამცავი საშუალებების გამოყენება, გაზის აღმოჩენა, ვენტილაცია, საგანგებო სიტუაციაზე რეაგირება, იზოლაციის პროცედურები, ხანძართან ბრძოლისას გასათვალისწინებელი საკითხები და გარემოსდაცვითი რისკების მართვა. ეს განსაკუთრებით ეხება ოფიცრებს, მექანიკოსებს, ტანკერის პერსონალს, საბუნკერე ოპერაციებში ჩართულ პირებს და ტრენინგ ინსტრუქტორებს.

„Ballast Water Management“ და გარემოსდაცვითი კომპეტენციები

HTW 12/6-ში Chapter II და Chapter III-ის ფარგლებში ცალკე განიხილება ballast water management. ეს მიუთითებს, რომ მომავალი STCW უფრო მკაფიოდ დააკავშირებს მეზღვაურის კომპეტენციას გარემოსდაცვით ოპერაციებთან. გემზე ბალასტური წყლების გაწმენდისა და დამუშავების სისტემების, გარემოს დაბინძურების თავიდან აცილების აღჭურვილობის, მავნე გამონაბოლქვის ემისიების კონტროლისა და ნარჩენების მართვის სწორი გამოყენება აღარ განიხილება მხოლოდ ტექნიკურ პროცედურად; იგი მეზღვაურთა სერტიფიცირებისა და პროფესიული კომპეტენციის განუყოფელი ნაწილი გახდება.

რას ნიშნავს ეს მეზღვაურებისთვის

მეზღვაურებისთვის STCW-ის რევიზია ნიშნავს პროფესიული მოთხოვნების გაფართოებას. მეზღვაურს კვლავ სჭირდება ტრადიციული საზღვაო ცოდნა: ნავიგაცია, COLREG, გემის მდგრადობა, ხანძარსაწინააღმდეგო მომზადება, გადარჩენის საშუალებები, მექანიკური სისტემები, ტვირთის ოპერაციები და ვახტის გაწევა. თუმცა ამ ცოდნას ემატება ახალი კომპეტენციები, რომლებიც თანამედროვე გემის რეალობას პასუხობს.

• მეზღვაურს მოუწევს მეტი ცოდნის მიღება ციფრულ სისტემებში, ECDIS/IBS-ის უსაფრთხო გამოყენებაში, ელექტრონულ დოკუმენტაციაში და კიბერუსაფრთხოების საბაზისო პრინციპებში.
• ოფიცრებსა და ხელმძღვანელ პოზიციებზე მყოფ პირებს უფრო მკაფიოდ მოეთხოვებათ ფსიქოლოგიური უსაფრთხოების, ეკიპაჟის კეთილდღეობის, პატივისცემაზე დაფუძნებული კომუნიკაციის და კონფლიქტის მართვის უნარები.
• PSSR-ისახალიმოთხოვნაუკვევრცელდებაყველამეზღვაურზედამოიცავსძალადობის, შევიწროების, ბულინგისადასექსუალურიძალადობისპრევენციისადარეაგირებისსაკითხებს.ალტერნატიული საწვავების გამოყენების ზრდასთან ერთად, მეზღვაურებს დასჭირდებათ ახალი ტრენინგები fuel safety, bunkering, gas detection, emergency response და environmental protection-ის მიმართულებით.
• სერტიფიცირების პროცესში უფრო მნიშვნელოვანი გახდება და მომავალში მეზღვაურთა მომზადებისა და შეფასების პროცესში განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიენიჭება ციფრული ფორმით შენახულ დამადასტურებელ მტკიცებულებებს, კომპეტენციაზე დაფუძნებულ შეფასებას, სიმულატორის გამოყენებით კომპეტენციის დემონსტრირებასა და უწყვეტ პროფესიულ განვითარებას.

ეს ცვლილებები მეზღვაურისთვის ნიშნავს, რომ კარიერული წარმატება უფრო მეტად იქნება დამოკიდებული უწყვეტ სწავლასა და პროფესიულ განვითარებაზე. მეზღვაური, რომელიც დროულად აითვისებს თანამედროვე ტექნოლოგიებს, კიბერუსაფრთხოებასა და ეკოლოგიურ მოთხოვნებს, უფრო კონკურენტუნარიანი იქნება საერთაშორისო შრომის ბაზარზე.

რას ნიშნავს ეს ტრენინგ ცენტრებისთვის

ტრენინგ ცენტრები იქნებიან STCW-ის რევიზიის პრაქტიკული განმახორციელებლები. თუ IMO საბოლოოდ დაამტკიცებს ამ მიმართულებებს, ცვლილებები პირდაპირ აისახება კურსების სილაბუსებში, სასწავლო მასალებში, ინსტრუქტორების კვალიფიკაციაში, სიმულატორულ სცენარებში, შეფასებებში და სერტიფიკატების შინაარსში.

• PSSR კურსი უკვე უნდა შეიცავდეს violence and harassment prevention/response, bullying, sexual harassment და sexual assault-ის თემებს.
• BRM/ERM და ლიდერობის კურსებში უნდა გაძლიერდეს მენტალური ჯანმრთელობის, ფსიქოლოგიური უსაფრთხოების, კულტურული მრავალფეროვნების, დაღლილობის, კომუნიკაციის ასპექტები
• საჭირო იქნება საზღვაო კიბერუსაფრთხოების მოდულის შექმნა ან არსებული კურსებისგაუმჯობესება..
• ტრენინგ ცენტრებს დასჭირდებათ ალტერნატიული საწვავების, ballast water management-ის და environmental systems-ის ტრენინგების განახლება.
• LMS, ელექტრონული და შერეული სწავლება უნდა იყოს ინტეგრირებული ხარისხის უზრუნველყოფის სისტემასთან .
• ინსტრუქტორებს დასჭირდებათ Train-the-Trainer კურსისგავლა ახალი თემების და ციფრული სწავლების მიმართულებით.

ტრენინგ ცენტრი, რომელიც ცვლილებებს მხოლოდ ფორმალურად მიუდგება, ვერ მიიღებს სრულ სარგებელს. საუკეთესო შედეგი მიიღწევა მაშინ, როდესაც ახალი თემები გადაიქცევა პრაქტიკულ ქეისებად, სიმულატორულ სცენარებად, ჯგუფურ დავალებებად, რისკის ანალიზად და რეალისტურ შეფასებად.

რა ცვლილებები მოუწევთ საზღვაო უმაღლეს და პროფესიულ სასწავლებლებს

STCW-ის რევიზია არ შეეხება მხოლოდ ტრენინგ ცენტრებს. იგი მნიშვნელოვან გავლენას მოახდენს საზღვაო უმაღლეს და პროფესიულ საგანმანათლებლო დაწესებულებებზე, რადგან მეზღვაურის ძირითადი კომპეტენციების ნაწილი სწორედ აკადემიურ და პროფესიულ პროგრამებში ყალიბდება. შესაბამისად, უნივერსიტეტებს, კოლეჯებსა და პროფესიულ სასწავლებლებს მოუწევთ პროგრამების სტრუქტურული გადახედვა.

სასწავლო პროგრამების და სწავლის შედეგების განახლება

უმაღლეს და პროფესიულ სასწავლებლებს მოუწევთ არსებული პროგრამების შესაბამისობა STCW-ის ახალ და მოსალოდნელ კომპეტენციებთან. სასწავლო შედეგები უნდა გახდეს უფრო გაზომვადი.

საზღვაო საგანმანათლებლო პროგრამების განახლების პროცესში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს როგორც ტექნოლოგიურ, ისე ადამიანურ ფაქტორთან დაკავშირებული კომპეტენციების გაძლიერებას. ნავიგაციის მიმართულების პროგრამებში უფრო მკაფიოდ უნდა აისახოს ინტეგრირებული სანავიგაციო ხიდურის სისტემების გამოყენება, ელექტრონული სანავიგაციო რუკებისა და ინფორმაციული სისტემების რისკების მართვა, საზღვაო კიბერუსაფრთხოების ცნობიერება, ოპერაციული გადაწყვეტილების მიღების პროცესები და ადამიანური ფაქტორის გავლენა გემის უსაფრთხო მართვაზე.

საინჟინრო მიმართულების პროგრამებში აუცილებელია გაძლიერდეს გემის ავტომატიზებული სისტემების, მთავარი და დამხმარე მექანიზმების მონიტორინგის, ალტერნატიული საწვავების, ემისიების შემცირების სისტემების, ბალასტური წყლების დამუშავების ტექნოლოგიებისა და განგაშის მართვის პროცედურების სწავლება. აღნიშნული კომპონენტები უნდა იყოს დაკავშირებული არა მხოლოდ თეორიულ ცოდნასთან, არამედ პრაქტიკულ გამოყენებასთან, რისკების შეფასებასთან და საგანგებო სიტუაციებში სწორი რეაგირების უნარებთან.

თანამედროვე ტექნოლოგიების სწავლება

მომავალი მეზღვაური უნდა სწავლობდეს არა მხოლოდ გემის ტრადიციულ სისტემებს, არამედ ციფრულ გარემოში ოპერირებასაც. უმაღლესმა და პროფესიულმა სასწავლებლებმა უნდა განავითარონ სასწავლო კომპონენტები შემდეგ მიმართულებებში:

• ელექტრონული სანავიგაციო რუკებისა და ინფორმაციული სისტემების (ECDIS), ინტეგრირებული სანავიგაციო ხიდურის სისტემების (IBS), საზღვაო გადასვლის დაგეგმვის პროგრამული უზრუნველყოფისა და ციფრული ნავიგაციის რისკების მართვა;
• საზღვაო კიბერუსაფრთხოების ძირითადი პრინციპები და გემის ბორტზე არსებული ციფრული სისტემებისა და ქსელების უსაფრთხო გამოყენების კულტურა;
• ელექტრონული სერტიფიკატების, ციფრული სავახტო/საოპერაციო ჟურნალებისა და ელექტრონული დოკუმენტაციის წარმოების, შენახვისა და გადამოწმების პროცედურები;
• სიმულაციური სწავლების, ვირტუალური ლაბორატორიებისა და გაფართოებული, ვირტუალური და შერეული რეალობის ტიპის სასწავლო გარემოს გამოყენება იმ შემთხვევებში, როდესაც აღნიშნული ტექნოლოგიები რეალურად აძლიერებს პროფესიული კომპეტენციის ფორმირებას;
• ალტერნატიული საწვავებისა და ახალი ტექნოლოგიების უსაფრთხოების ძირითადი პრინციპები, მათ შორის მეთანოლის, ამიაკის, წყალბადის, თხევადი ნავთობგაზის, აკუმულატორული/ბატარეის სისტემებისა და საწვავის ელემენტების გამოყენებასთან დაკავშირებული რისკები და უსაფრთხოების მოთხოვნები.

შეფასების სისტემის გადაკეთება

სასწავლებლებს მოუწევთ შეფასების სისტემის გადაყვანა უფრო პრაქტიკულ და ანალიტიკურ მოდელზე. მხოლოდ ტესტი ან თეორიული კითხვა აღარ იქნება საკმარისი. საჭიროა მეზღვაურთა კომპეტენციის შეფასების პროცესში გამოყენებულ იქნას შემთხვევის ანალიზი, სცენარზე დაფუძნებული შეფასება, სიმულატორული სავარჯიშოები, ზეპირი არგუმენტირებული გამოკითხვა, სასწავლო-მტკიცებულებითი პორტფოლიო, გემზე პრაქტიკული მომზადების ჩანაწერები და პრაქტიკული უნარების დემონსტრირება. (case study, scenario-based assessment, simulator exercise, oral defence, portfolio, onboard training record და practical demonstration). ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პროფესიულ სასწავლებლებში, სადაც კომპეტენცია უნდა დადასტურდეს პრაქტიკული უნარის დემონსტრირებით.

HTW 12/6-ში მითითებული „action verb taxonomy“-ის იდეა ნიშნავს, რომ შეფასების ენა უნდა იყოს უფრო ზუსტი: სტუდენტმა უნდა შეძლოს არა მხოლოდ განმარტება, არამედ ამოცნობა, შეფასება, მოქმედება, ანალიზი, კომუნიკაცია, მონიტორინგი და გადაწყვეტილების დასაბუთება.

ინსტრუქტორებისა და ლექტორების გადამზადება

ახალი STCW მიმართულებები მოითხოვს ლექტორებისა და ინსტრუქტორების გადამზადებას. მაგალითად, კიბერუსაფრთხოების, ფსიქოლოგიური უსაფრთხოების, ალტერნატიული საწვავების ან დისტანციური სწავლება ვერ იქნება ეფექტური, თუ თავად პერსონალს არ ექნება შესაბამისი ცოდნა და პრაქტიკული გამოცდილება.

საზღვაო საგანმანათლებლო პროცესის განახლება მოითხოვს აკადემიური და პრაქტიკული პერსონალის პროფესიული კომპეტენციების გაძლიერებას. ლექტორებსა და ინსტრუქტორებს უნდა ჰქონდეთ საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის დოკუმენტების, STCW-ის მიმდინარე ხარვეზების, მოსალოდნელი ცვლილებებისა და ახალი კომპეტენციების ჩარჩოს შესახებ განახლებული ინფორმაცია. მათ უნდა შეძლონ არა მხოლოდ ახალი მოთხოვნების თეორიული განმარტება, არამედ მათი დაკავშირება სასწავლო შედეგებთან, შეფასების კრიტერიუმებთან და მეზღვაურთა რეალურ სამუშაო გარემოსთან.

ინსტრუქტორების მომზადებაში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს სცენარზე დაფუძნებული სწავლების მეთოდებსა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული შეფასების სისტემას. ეს გულისხმობს ისეთი სასწავლო მიდგომების გამოყენებას, სადაც სტუდენტი ან მსმენელი ცოდნას ამჟღავნებს პრაქტიკული სიტუაციების, სიმულატორული სავარჯიშოების, შემთხვევის ანალიზის, გადაწყვეტილების მიღების პროცესისა და პროფესიული ქცევის დემონსტრირების გზით. შეფასება უნდა ეფუძნებოდეს არა მხოლოდ თეორიულ პასუხს, არამედ კომპეტენციის დამადასტურებელ კონკრეტულ მტკიცებულებებს, მათ შორის შესრულებულ დავალებებს, სიმულატორულ შედეგებს, პრაქტიკულ დემონსტრირებასა და შეფასების დოკუმენტირებულ ჩანაწერებს.

პრაქტიკის ხელმძღვანელებს უნდა შეეძლოთ გემზე პრაქტიკული სწავლების უფრო ეფექტიანი დაგეგმვა, მონიტორინგი და შეფასება. ამასთან, განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიენიჭება ციფრული ფორმით წარმოებულ პრაქტიკული მომზადების ჩანაწერებს, სადაც მკაფიოდ აისახება სტუდენტის ან კადეტის პროგრესი, შესრულებული ამოცანები, მიღწეული სასწავლო შედეგები და კომპეტენციის დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

ხარისხის უზრუნველყოფა და დოკუმენტირება

უმაღლეს და პროფესიულ სასწავლებლებში ხარისხის უზრუნველყოფა უფრო მეტად უნდა დაუკავშირდეს „STCW compliance“-ს. ეს გულისხმობს სილაბუსების სისტემურ გადახედვას, პროგრამის შედეგების დადასტურებას, ინსტრუქტორების კვალიფიკაციის კონტროლს, პრაქტიკის მონიტორინგს, სტუდენტის პროგრესის ციფრულ აღრიცხვას.

• საჭიროა პროგრამების პერიოდული ანალიზი.
• საჭიროა სიმულატორული და პრაქტიკული სწავლების მტკიცებულებების შენახვა.
• საჭიროა სტუდენტთა შეფასების სტანდარტიზაცია.
• საჭიროა პარტნიორობა გემთმფლობელებთან, საკრუინგო კომპანიებთან და საზღვაო ადმინისტრაციასთან.

განსხვავებული აქცენტები უმაღლესი და პროფესიული განათლებისთვის

უმაღლეს სასწავლებლებში ცვლილებები უფრო მეტად შეეხება პროგრამის სტრატეგიულ და აკადემიურ ნაწილს: კვლევას, ანალიზს, სისტემურ აზროვნებას, მენეჯმენტს, რისკების მენეჯმენტს და ტექნოლოგიურ ტრანზიციას. პროფესიულ სასწავლებლებში კი აქცენტი უნდა გაკეთდეს პრაქტიკულ უნარებზე, სამუშაო ადგილზე უსაფრთხო ქცევაზე, აღჭურვილობის გამოყენებაზე და კონკრეტული სამუშაო ამოცანის შესრულებაზე.

ორივე ტიპის დაწესებულებას აერთიანებს ერთი საერთო მოთხოვნა: სტუდენტი უნდა გამოვიდეს არა მხოლოდ დიპლომით ან სერტიფიკატით, არამედ რეალური, დადასტურებული და თანამედროვე საზღვაო კომპეტენციით.

კარგია თუ ცუდი ეს ცვლილებები მეზღვაურებისთვის?

მეზღვაურებისთვის ეს ცვლილებები ერთდროულად არის შესაძლებლობაც და გამოწვევაც. მათი შეფასება მხოლოდ დადებითად ან უარყოფითად არ იქნება სწორი. საკითხი დამოკიდებულია იმაზე, რამდენად ეფექტურად მოემზადებიან სახელმწიფოები, ადმინისტრაციები, სასწავლებლები, ტრენინგ ცენტრები, კომპანიები და თავად მეზღვაურები.

დადებითი მხარეები

• მეზღვაურები მიიღებენ უფრო თანამედროვე ცოდნას, რაც გაზრდის მათ დასაქმების შესაძლებლობას საერთაშორისო ბაზარზე.
• ციფრული სისტემების, კიბერუსაფრთხოების და ალტერნატიული საწვავების ცოდნა გაზრდის მეზღვაურის პროფესიულ ღირებულებას.
• საზღვაო საგანმანათლებლო პროგრამებში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს ძალადობისა და შევიწროების პრევენციას, ასევე ფსიქოლოგიური უსაფრთხოების ისეთი გარემოს ფორმირებას, სადაც სტუდენტებსა და მეზღვაურებს შეუძლიათ პრობლემების ღიად დაფიქსირება, პროფესიული აზრის გამოხატვა და დახმარების მიღება შიშის, დისკრიმინაციის გარეშე.
• სერტიფიკატების ნამდვილობისა და მოქმედების რეალურ დროში გადამოწმება შეამცირებს გაყალბებული დოკუმენტების რისკს და გაზრდის სერტიფიკატების ნდობას.
• კომპეტენციაზე დაფუძნებული შეფასების სისტემა (competence-based assessment) მეზღვაურს მისცემს შესაძლებლობას უკეთ დაადასტუროს რეალური პრაქტიკული უნარი და არა მხოლოდ თეორიული ცოდნა.

სირთულეები და შესაძლო უარყოფითი მხარეები

• მეზღვაურებს მოუწევთ მეტი სწავლა, დამატებითი ტრენინგები, რაც მოითხოვს დროს, ენერგიას და ფინანსურ რესურსს.
• უფროსი თაობის მეზღვაურებისთვის ციფრული სისტემებიშეიძლება გახდეს გამოწვევა.
• თუ ქვეყნები და სასწავლებლები არ მოემზადებიან თანაბრად, შეიძლება გაჩნდეს განსხვავება სერტიფიცირების ხარისხში.
• ტრენინგების რაოდენობის ზრდამ შეიძლება დროებით გაზარდოს ადმინისტრაციული დატვირთვა როგორც მეზღვაურებისთვის, ისე კომპანიებისთვის.
• თუ ცვლილებები მხოლოდ ფორმალურად დაინერგება, რეალური კომპეტენცია შეიძლება ვერ გაიზარდოს, ხოლო ბიუროკრატიული ტვირთი გაიზარდოს.

დასკვნა

STCW Convention and Code-ის მიმდინარე რევიზია წარმოადგენს საზღვაო განათლებისა და მეზღვაურის კომპეტენციის ახალ ეტაპს. მისი მთავარი მიზანია არა მეზღვაურისთვის ხელოვნური ბარიერების შექმნა, არამედ მისი უკეთ მომზადება თანამედროვეგემებისთვის. გემი, რომელიც იყენებს ციფრულ სისტემებს, ალტერნატიულ საწვავებს, ავტომატიზებულ კონტროლს და მაღალი დონის საერთაშორისო რეგულაციებს, მოითხოვს მეზღვაურს, რომელიც არა მხოლოდ იცის ძველი წესები, არამედ შეუძლია ახალი ტექნოლოგიების უსაფრთხო და გააზრებული გამოყენება.

ამ რეფორმის არსი შეიძლება ასე ჩამოყალიბდეს: საზღვაო კომპეტენცია არის ტექნიკური ცოდნის, ადამიანური ფაქტორის, ციფრული უნარების, გარემოსდაცვითი პასუხისმგებლობის და უსაფრთხო, პატივისცემაზე დაფუძნებული სამუშაო კულტურის ერთიანობა.

მეზღვაურებისთვის ეს ნიშნავს მეტ სწავლას, მაგრამ ასევე მეტ შესაძლებლობას. საზღვაო ადმინისტრაციებისთვის ეს ნიშნავს უფრო გამჭვირვალე, ციფრულ და სანდო სისტემებს. ტრენინგ ცენტრებისთვის და სასწავლებლებისთვის ეს ნიშნავს სასწავლო პროგრამების, შეფასების მეთოდებისა და ხარისხის უზრუნველყოფის სისტემების სერიოზულ განახლებას. საბოლოოდ, ცვლილებები გააძლიერებს როგორც მეზღვაურის პროფესიულ მომავალს, ისე მთლიანად საზღვაო უსაფრთხოებას.

წყაროები:

წყაროები შერჩეულია პრიორიტეტულად IMO-ს ოფიციალური ვებგვერდიდან და ოფიციალური IMO დოკუმენტებიდან; ასევე გამოყენებულია მომხმარებლის მიერ მოწოდებული HTW 12/6 და Principles დოკუმენტები.

1. IMO – Comprehensive review of the STCW Convention and Code: FAQ — ძირითადი ვადები, 400+ gaps, 160+ documents და 2029/2030 სამიზნე პერიოდი https://www.imo.org/en/mediacentre/hottopics/pages/comprehensive-review-of-the-stcw-convention-and-code-faq.aspx
2. IMO Resolution MSC.560(108), adopted on 23 May 2024 — STCW Code Part A, Table A-VI/1-4-ის ცვლილებები და 1 January 2026 entry into force https://wwwcdn.imo.org/localresources/en/KnowledgeCentre/IndexofIMOResolutions/MSCResolutions/MSC.560%28108%29.pdf 
3. IMO – HTW 10 Meeting Summary, 5-9 February 2024 — roadmap, methodology, 22 areas, bullying/harassment Model Course 1.21 https://www.imo.org/en/mediacentre/meetingsummaries/pages/htw-10th-session.aspx
4. IMO – HTW 11 Meeting Summary, 10-14 February 2025 — Phase 1-ის დასრულება, workplan for phase 2 https://www.imo.org/en/mediacentre/meetingsummaries/pages/htw-11th-session.aspx
5. IMO – MSC 105 Meeting Summary, 20-29 April 2022 — STCW comprehensive review-ის დავალება და მიზნები https://www.imo.org/en/mediacentre/meetingsummaries/pages/msc-105th-session.aspx
6. IMO – MSC 110 Meeting Summary, 18-27 June 2025 — Phase 2 revised roadmap-ის endorsement https://www.imo.org/en/mediacentre/meetingsummaries/pages/msc-110th-session.aspx
7. IMO – HTW 12 Closing Remarks, 27 February 2026 — Phase 2-ის დაწყება, chapters II and III progress, alternative fuels interim guidelines https://www.imo.org/en/mediacentre/secretarygeneral/pages/htw12-closing-remarks.aspx
8. IMO – Preparing seafarers for the energy transition — STCW.7/Circ.25 და alternative fuels/new technologies training https://www.imo.org/en/mediacentre/hottopics/pages/preparing-seafarers-for-the-energy-transition.aspx
9. IMO – Raft of shipping rules in force from 1 January 2026 — 1 January 2026 from key amendments, mandatory training on preventing harassment and bullying at sea https://www.imo.org/en/mediacentre/pressbriefings/pages/raft-of-shipping-rules-in-force-from-1-january-2026.aspx
10. HTW 12/6 – Comprehensive Review of the 1978 STCW Convention and Code —11 July 2025, https://wwwcdn.imo.org/localresources/en/MediaCentre/Documents/HTW%2012-6.pdf
11.  Principles of the Comprehensive Review of the 1978 STCW Convention and Code https://wwwcdn.imo.org/localresources/en/MediaCentre/Documents/PRINCIPLES%20OF%20THE%20COMPREHENSIVE%20REVIEW%20(STCW).pdf 

ავტორები:

• ირაკლი შარაბიძე
• მარია სრაბიანი
• ლინდა თურმანიძე